09. 2016

Hanna Karolak

ANIOŁ NAD REPUBLIKĄ ZARZECZE

(korespondencja z Wilna)

Jeśli chcesz ugasić pragnienie w upalny dzień, kelnerka poda ci szklankę  kwasu chlebowego. Nigdzie nie będzie smakował tak jak na uliczkach ZARZECZA.

Zarzecze, po litewsku Użupis, to dzielnica Wilna na prawym brzegu Wilejki (lit. Vilnia) , porównywana do paryskiego Montmartru. Miejsce artystów i bezdomnych. Dziś powiedzielibyśmy miejsce kultowe. W 1997 roku, pierwszego kwietnia, proklamowano oficjalnie autonomiczną Republikę Zarzecza. Republika posiada swego prezydenta (Romas Lileikis), flagę, hymn, ambasadorów, biskupa, dwie parafie i… dwunastoosobową armię!!! Jak widać daje jej to całkowite poczucie bezpieczeństwa. Te wszystkie zasady, traktowane ze śmiertelną powagą, tworzone przez gremia nazywane reprezentantami władz Republiki graniczą ze światem fantazji, a jednak nikt nie traktuje tego humorystycznie. Dzień Niepodległości Republiki obchodzony jest z wielką pompą pierwszego kwietnia. Ale pierwsze, co przykuło moją uwagę na uliczce Paupio (Połocka) prowadzącej do ryneczku, to wygrawerowana na tablicach z polerowanej stali nierdzewnej Konstytucja Republiki Zarzecza w dziesięciu wersjach językowych (także po polsku). Zarówno tekst Konstytucji, który za chwilę przytoczę i to nie tylko ze względu na specyficzne sformułowania i abstrakcyjny miejscami język, ale dlatego, że wybija się z niej nadrzędna wartość dla formułujących ją obywateli Zarzecza – WOLNOŚĆ i człowieczeństwo. Ta konstytucja niesie ze sobą istotne przesłanie nie tylko dla Zarzeczan i nie tylko dlatego, że obecna młodzież pewnie paragraf dziewiąty Konstytucji przesunęłaby na miejsce pierwsze.

Nad Zarzeczem góruje, postawiony w 2002 roku, na wysokiej 8,5 metrowej kolumnie Anioł dłuta Raimundasa Vilčinskasa symbolizujący związek między niebem, a ziemią. Przedtem, na zdecydowanie niższym cokole pyszniło się potężne jajo wielkanocne, symbol odrodzenia, dzieło tego samego rzeźbiarza. Jajo wpierw było białe, później artystka Lijana Turskytė pomalowała je w bardziej wielkanocny deseń (obecnie jajo umieszczone jest przy placu Św. Stefana i na wiosnę 2014 zostało przemalowane przez studentów Wileńskiej Akademii Sztuk Pięknych).
W Republice Zarzecze jest jeszcze jedno dzieło Vilčinskasa – Rusałka, siedząca nad Wilejką niedaleko mostu i spoglądająca z zadumą w niebo.
A gdy o moście mówimy, to trzeba wspomnieć o powstałej tradycji rodem z Paryża – kłódek miłości. Siedząc w romantycznej kawiarence na brzegu Wilejki widziałam szereg par ustawiających się radośnie do ślubnych zdjęć, świeżo poślubionych nowożeńców. Wilejka szumiała marsz weselny, a pary mozolnie montowały na barierze mostu Zarzecznego złote i srebrne kłódki. Ich widok budził już wcześniej moją ciekawość. Okazało się, że zgodnie z tradycją, owe „kłódki wierności” do grobowej deski i oddania na wieki, symbolizowały trwałość związku, a więc sakramentalne „że cię nie opuszczę aż do śmierci”.
Na Zarzeczu pozostał na pewno duch Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, który tu mieszkał między 1930 a 1936 rokiem. Tu urodziła się jego córka Kira. Pozostał również duch najbardziej uroczego barytona wszechczasów Bernarda Ładysza, a także malarza i kompozytora Mikołaja Konstantego Čiurlionis (mam nadzieję, że duch Feliksa Dzierżyńskiego, który tu też mieszkał, pozostaje w Moskwie przybity do swojego grobu osikowym kołkiem).

Czarowne Zarzecze tym bardziej zostanie mi w pamięci, gdyż tutaj właśnie urodziła się moja przyjaciółka i chodząc po tych cichych uliczkach wyobrażałam sobie ją, jako małą dziewczynkę. I z tą dziewczynką, trzymając ją za maciupką rączkę oglądałam dziwy Zarzecza.

Konstytucja republiki Zarzecza
   1. Człowiek ma prawo mieszkać nad Wilenką, a Wilenka przepływać obok człowieka.
   2. Człowiek ma prawo do ciepłej wody, ogrzewania w zimie i do dachu z dachówek.
   3. Człowiek ma prawo umrzeć, ale nie jest to jego obowiązkiem.
   4. Człowiek ma prawo do błędów.
   5. Człowiek ma prawo do wyjątkowości.
   6. Człowiek ma prawo kochać.
   7. Człowiek ma prawo być niekochany, ale niekoniecznie.
   8. Człowiek ma prawo być nieznany i niewybitny.
   9. Człowiek ma prawo do lenistwa i nicnierobienia.
  10. Człowiek ma prawo kochać kota i opiekować się nim.
  11. Człowiek ma prawo opiekować się psem do końca życia (swego lub psa).
  12. Pies ma prawo być psem.
  13. Kot nie ma obowiązku kochać swego pana, ale powinien pomóc mu w trudnej chwili.
  14. Człowiek ma prawo czasami nie wiedzieć, czy ma obowiązki.
  15. Człowiek ma prawo wątpić, ale nie jest to jego obowiązkiem.
  16. Człowiek ma prawo do szczęścia.
  17. Człowiek ma prawo do nieszczęścia.
  18. Człowiek ma prawo do milczenia.
  19. Człowiek ma prawo do wiary.
  20. Człowiek nie ma prawa do przemocy.
  21. Człowiek ma prawo uświadomić sobie swoją małość i wielkość.
  22. Człowiek nie ma prawa porywać się na wieczność.
  23. Człowiek ma prawo rozumieć.
  24. Człowiek ma prawo niczego nie rozumieć.
  25. Człowiek ma prawo być różnej narodowości.
  26. Człowiek ma prawo obchodzić swoje urodziny albo ich nie obchodzić.
  27. Człowiek powinien pamiętać, jak się nazywa.
  28. Człowiek może się dzielić tym, co ma.
  29. Człowiek nie może się dzielić tym, czego nie ma.
  30. Człowiek ma prawo mieć braci, siostry i rodziców.
  31. Człowiek może być wolny.
  32. Człowiek jest odpowiedzialny za swoją wolność.
  33. Człowiek ma prawo płakać.
  34. Człowiek ma prawo być niezrozumianym.
  35. Człowiek nie ma prawa zrzucać winy na innych.
  36. Człowiek ma prawo do indywidualizmu.
  37. Człowiek ma prawo nie mieć żadnych praw.
  38. Człowiek ma prawo się nie bać.


Fotografie z Zarzecza: Krystyna Bukowczyk
http://www.panoramio.com/photo/79676290