09.2016

Sztuka Legionów Polskich

W szeregach Legionów Polskich służyło ok. 180 malarzy, rzeźbiarzy i grafików. Z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie do Legionów wstąpiło 30 studentów m.in. Tadeusz Korpal, Franciszek Prochaska, Jan Stebnowski, Józef Kordian-Zamorski, a także wielu innych związanych z krakowską sceną artystyczną: Wincenty Wodzinowski, Kazimierz Młodzianowski, Henryk Kunzek i Włodzimierz Konieczny, Józef Świrysz-Ryszkiewicz. Po wyjściu Rosjan z Warszawy dołączyli artyści z warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych związani z Tadeuszem Pruszkowski i jego stowarzyszeniem „Młoda Sztuka”, w tym dwie kobiety: Zofia Plewińska i Zofia Trzcińska-Kamińska. Z baonem warszawskim do Legionów w sierpniu 1915 roku wyruszyli artyści związani z Polską Organizacją Wojskową, m.in. Wojciech Jastrzębowski. Czyn legionowy wspierali też profesorowie Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie Leon Wyczółkowski i Julian Fałat przebywający na froncie wołyńskim w charakterze malarzy wojennych. Trudno przecenić zasługi i wymienić wszystkich legionowych artystów – żołnierzy, wielu z nich wykazało się niemałym talentem wojskowym i osiągnęło stopnie oficerskie. Niektórzy jak Edward Śmigły-Rydz, Henryk Minkiewicz czy Roman Kawecki zostali dowódcami pułków legionowych, a po odzyskaniu niepodległości zrobili kariery w Wojsku Polskim.

Na wystawie „Sztuka Legionów Polskich” zgromadzonych zostało 150 obrazów i rysunków oraz umundurowanie, broń i odznaki pamiątkowe. Prezentowane obiekty pochodzą z Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i kolekcji prywatnych. Zobaczymy na niej obrazy i rysunki Juliana Fałata, Leopolda Gottlieba, Kazimierza Sichulskiego, Stefana Sonnewenda, Wincentego Wodzinowskiego. Niezwykle ciekawym eksponatem jest Szkicownik Stanisława Janowskiego liczący ok. 120 akwarel i rysunków, a wśród nich pierwsze portrety Józefa Piłsudskiego z grudnia 1914 r., na których został uwieczniony z brodą i bez brody. Zwiedzający zobaczą także pracę Edwarda Rydza-Śmigłego, który sportretował Leopolda Gottlieba, obok zaś podobiznę Rydza-Śmigłego autorstwa Wincentego Wodzinowskiego.

Jeden z wielu prezentowanych na wystawie portretów legionistów przedstawia Jana Fieldorfa – starszego brata gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, organizatora i dowódcy Kedywu Armii Krajowej, skazanego po sfingowanym procesie na śmierć. Obaj bracia służyli w Legionach – Emil w piechocie I Brygady, Jan w pułku artylerii polowej. Po odzyskaniu niepodległości Jan został lotnikiem i mechanikiem samolotowym. Służył m.in. w krakowskim II Pułku Lotniczym. W czasie wojny został aresztowany przez gestapo i zginął w obozie koncentracyjnym w Gross-Rosen 10 lutego 1942 roku. Autorem prezentowanego na krakowskiej wystawie portretu Jana Fieldorfa jest prawdopodobnie Wojciech Jastrzębowski – uczeń Józefa Mehoffera. Ekspozycję „Sztuki Legionów Polskich” zamyka obraz Stanisława Bagińskiego z roku 1917 „Rozbrajanie Niemców w Warszawie”.

Podczas wernisażu wystawy Andrzej Szczerski, zastępca dyrektora krakowskiego Muzeum Narodowego ds. naukowych powiedział: Legiony Polskie to nie tylko historia wojskowości i historia walki o niepodległość w czasie I wojny światowej, ale też fenomen artystyczny. W samych Legionach byli artyści, którzy dokumentowali ich losy. Czyn legionowy wzbudzał zainteresowanie polskich elit, także artystycznych i one uwieczniały ich działania, a tuż po zakończeniu epopei wojennej wiadomo było, jak ważne były Legiony i poświęcone im zbiory, które bardzo szybko trafiły do muzeów. Już w 1920 r. Józef Piłsudski podjął taką decyzję.

Warto przytoczyć i rozpowszechnić to niezwykłe stwierdzenie, pamiętając o dorobku artystycznym „Solidarności” z lat 1980-1989, który jest zapomniany i nie wywołuje zainteresowania żadnych instytucji, których zadaniem i celem jest troska i opieka nad dziedzictwem narodowym.

do 29 stycznia 2017

Muzeum Narodowe – Gmach Główny, Kraków, Al. 3 Maja 1
www.mnk.pl