09.2016

Spojrzenie na sztukę współczesną Elżbiety Wasyłyk

Publikacja „Personalizm w malarstwie polskim. Symptomy personalizacji sztuki” Elżbiety Wasyłyk– malarki, poetki, profesora szczecińskiego Uniwersytetu Sztuki – stanowi efekt jej przemyśleń i poszukiwań własnej tożsamości artystycznej. Zafascynowana personalistyczną wizją wszechświata francuskiego filozofa i teologa, jezuity Pierre’a Teilharda de Chardina (1881-1955) autorka prezentuje swoje pojmowanie duchomaterialnego i osobowego obrazu człowieka, obrazu ciekawie odtworzonego w malarstwie własnym i wybranych artystów polskich, m.in. Teresy Babińskiej, Tadeusza Boruty, Sylwii Godowskiej, Zbyluta Grzywacza, Rafała Łuszczewskiego, Aldony Mickiewicz, Marka Przybyła, Grzegorza Ratajczyka, Mirosławy Rocheckiej, Łukasza Rudeckiego, Sylwii Sosnowskiej, Natalii Szostak i Jacka Waltosia. Dużo miejsca poświęca również zagadnieniom określających wolność i dehumanizację sztuki współczesnej.

Początki nurtu personalizmu w sztuce polskiej sięgają okresu Młodej Polski, w którym stworzony został pomost między światem sztuki a religią. Kolejny interesujący czas jego rozwoju wiąże się z twórczością arsenałowców, m.in. Andrzeja Wróblewskiego, Aliny Szapocznikow, Jana Lebensteina, Andrzeja Strumiłły. „Nowa figuracja” lat 60. i 70. przywróciła polskiej sztuce postać i przedmiot, występujące w sposób beznamiętny, często ironiczny. Szczególną rolę w nurcie „nowej figuracji” odegrała krakowska Grupa Wprost (Maciej Bieniasz, Zbylut Grzywacz, Leszek Sobocki, Jacek Waltoś), której członkowie podjęli znaczące rozważania na temat kondycji ludzkiej. W okresie stanu wojennego i latach późniejszych „w centrum zainteresowania artystów znalazła się – według Renaty Rogozińskiej, historyczki i krytyczki sztuki – ludzka podmiotowość, a także dramatyczne problemy współczesności”. Część wątków podjętych wówczas przez artystów kontynuowana jest do dziś, choć w latach 90. pojawiła się „sztuka krytyczna”, przekraczająca granice wartości, uwikłana w politykę.

W zakończeniu książki Elżbieta Wasyłyk przytacza ważną, istotną wypowiedź Janusza Pasierba z jego „Pionowego wymiaru kultury”: „Siła twórcza może człowieka ocalić i może go zabić. Wszystko zależy od wartości, którymi posługuje się twórca. Wytwory symboliczne o znamionach personalizujących umożliwiają głębszą refleksję. Wbrew specyficznej dla współczesności formie ikonoklazmu mobilizują do odkrycia własnego życia”.

Elżbieta Wasyłyk „Personalizm w malarstwie polskim. Symptomy personalizacji sztuki”. Akademia Sztuki, Szczecin 2016